Leekster Tak.

Al heel lang is de Leekster Tak onlosmakelijk verbonden aan de schaatssport in Leek. Het was een felbegeerd souvenir, vergelijkbaar met het huidige Elfstedenkruisje, dat door duizenden schaatsers is gekocht als bewijs van een schaatstocht naar Leek. Bloed, zweet en tranen had men ervoor over om een Leekster Tak te bemachtigen. 

In zijn oervorm was de Leekster Tak wellicht een hulsttak met rode bessen. Volgens een legende gingen al in de oudheid Germanen op koeribbenschaatsen, zodra de meren en plassen begaanbaar waren, naar een nabij Leek gelegen feest- en offerplaats. Daar bewezen zij hun eer aan de God van het ijs. Op weg naar huis namen zij uit het heilige woud als talisman een hulsttak mee. Deze moest hen behoeden voor ongelukken op de terugtocht en de schaarste van de komende winter.

In 1838 schreef dr. Eeltje Halbertsma, schrijver van het Friese volkslied, de ballade “De Like-blommen”. Hierin staat dat “Marij fan Terkaple”, een dorpje aan het Snekermeer, in 1628 op de terugreis van Leek vlakbij huis in een wak rijdt en verdrinkt, “Mei in Likeblom by 't jak yn”. Op de baar naar het kerkhof draagt ze de Leekster Tak op haar jas.

In Friesland is de Leekster Tak beter bekent als Li(e)keblom en bij de Groningers als Laiksterstroekje. 

De originele Leekster Tak werd door diverse Leekster inwoonsters in de wintermaanden thuis vervaardigd uit een met groen papier omwikkeld gebogen wilgentakje en een rechte met rood papier behangen met negen kleurige papieren bloemen, de middelste drie in goud- of zilverkleur. Vele Leekster vrouwen maakten de papieren bloemen en verkochten deze aan schaatsers en schaatsters. Vanaf de oprichting van de IJsvereniging Leek, op 5 december 1871, werd bij diverse hardrijderijen gestreden om een zilveren Leekster Tak naast een voor die tijd aanzienlijk geldbedrag.

In de jaren zestig van de twintigste eeuw is het Leeksterhoofddiep in het centrum van Leek gedempt en waren de winters niet meer zo koud en langdurig dat mensen van ver op de schaats naar het centrum van Leek kwamen. Daardoor kwam aan de traditie van “het halen van een Leekster Tak” een einde.


Leekster Tak of Li(e)keblom. (foto: Geschiedenis van de Friese scheepvaart & Sneker Oudheidskamer van het Fries Scheepvaart Museum)

 

"Bat is uut!" Hier worden Leekster Takken verkocht aan schaatsers op het Leeksterhoofddiep. 


Eerste zilveren Leekstertak, 14 januari 1876


Boek over De Leekster Tak.
In 2021 heeft de Historische Kring Gemeente Leek e.o. een boek uitgegeven over de Leekster Tak. De Leekster Tak, Liekeblom en Laikster Toekje. De schrijver van het boek is Siebrand Homan (1944-2021). Hij studeerde sociale geografie aan de Rijksuniversiteit Groningen en was jarenlang werkzaam in het middelbaar onderwijs te Groningen. Zijn voorliefde voor regionale geschiedenis in het bijzonder van Leek en omgeving is in meerdere publicaties zichtbaar. Hij was medeoprichter van de Historische Kring Gemeente Leek e.o. in 1986 en meerdere jaren voorzitter.